กลับมาในบทความนี้นะค่ะ เรามาทำความรู้จักกับ "โขน" ให้มากขึ้นกันดีกว่า ฟางคิดว่าหลายๆ คนอาจจะยังไม่รู้ว่าโขนเนี่ยแบ่งออกเป็นหลายประเภท มีทั้งโขนโรงนอกหรือโขนนั่งราว โขนฉาก โขนกลางแปลง หลายๆ คนอาจจะงงว่าโขนเหล่านี้เป็นยังไง งั้นก็ลองมาศึกษากันดูนะค่ะCry

 
ประเภทของโขน

     โขนเป็นการแสดงที่มีมาตั้งแต่โบราณ  มีหลักฐานที่บ่งบอกว่ามีการแสดงโขนมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา และมีความนิยมมาตลอดจนถึงปัจจุบัน เดิมโขนอาจไม่มีอางค์ประกอบอะไรมากนัก ต่อมาเมื่อมีความต้องการมากขึ้น โขนจึงมีวิวัฒนาการมาเป็นลำดับ ซึ่งสามารถจำแนกประเภทของโขนตามวิวัฒนาการดังนี้

๑.โขนกลางแปลง

 

     โขนกลางแปลง เป็นการเล่ยโขนกลางสนาม ไม่ต้องสร้างโรง ใช้ภูมิประเทศ ธรรมชาติเป็นฉากหลังในการแสดงโขนและผู้แสดงทุกตัวรวมทั้งตัวพระก็ต้องสวมหัวโขน โขนกลางแปลงนี้ปรากฎเมื่อ พ.ศ.๒๓๓๙ ในรัชกาลที่ ๑ มีการเล่นโขนในงานฉลองอัฐิสมเด็จพระปฐมบรมชนกธราช โดยโขนวังหน้าเป็นทัพทศกัณฐ์ และโขนวังหลังเป็นทัพพระราม แล้วยกทัพมาเล่นรบกันในท้องสนามหน้าพลับพลา โขนกลางแปลงนิยมแสดงตอนยกทัพเป็นพื้น ดนตรีก็มีเพียงวงปี่พาทย์ ซึ่งต้องใช้อย่างน้อย ๒ วงในการบรรเลง บทก็มีเพียงแต่คำพากย์ คำเจรจา

๒.โขนโรงนอกหรือโขนนั่งราว

 

     โขนโรงนอกหรือโขนนั่งราว เป็นการแสดงโขนบนโรงไม่มีเตียงสำหรับตัวนายโรงนั่ง มีราวพาดตามส่วนยาวของโรง ตรงหน้าฉากออกมามีช่องทางให้ผู้แสดงเดินได้รอบราว ตัวโรงมักมีหลังคา เมื่อตัวโขนแสดงบทของตนแล้ว ก็จะไปนั่งบนราว สมมติเป็นเตียงหรือที่นั่งประจำตำแหน่ง ไม่มีการขับร้อง มีแต่การพากย์-เจรจา ดนตรีก็บรรเลงเพลงหน้าพาทย์ ในส่วนผู้แสดงเป็นเสนาหรือวานรยังคงนั่งพื้นแสดงปกติ

๓.โขนหน้าจอ

 

     โขนหน้าจอ เป็นโขนที่เล่นตรงหน้าจอหนังใหญ่ ล้วเจาะผ้าดิบทั้งสองข้างของจอ ทำเป็นช่องประตูเข้าออก แล้วทำซุ้มประตู ด้านหนึ่งเป็นปราสาทราชวัง สมมติเป็นกรุงลงกา อีกด้านหนึ่งเป็นค่ายพลับพลาพระราม แล้วโขนก็ขึ้นไปแสดงบนโรง ซึ่งข้างหลังจะเป็นหนังใหญ่ จึงเรียกว่า “โขนหน้าจอ”

๔.โขนโรงใน

 

     โขนโรงใน เป็นศิลปะผสมผสานระหว่างโขนกับละครใน คือ มีการออกท่ารำ ท่าเต้น ผู้ที่แสดงเป็นตัวพระเริ่มที่จะไม่ต้องสวมหัวโขน และมีการพากย์เจรจาตามแบบโขน และนำเพลงประอากัปกิริยาอาการ ของดนตรีแบบละครใน และมีระบำรำฟ้อนเข้ามาผสมด้วย จึงเรียกว่า “โขนโรงใน”

๕.โขนฉาก

 

     โขนฉาก เข้าใจว่าเกิดขึ้นราวรัชกาลที่ ๕ โดยมีผู้คิดสร้างฉากมาประกอบการแสดงโขนบนเวทีขึ้น คล้ายกับการแสดงละครดึกดำบรรพ์ วิธีเล่นวิธีแสดงก็แบ่งเป็นฉากแบบเดียวกับละครดึกดำบรรพ์ แต่วิธีแสดงเป็นแบบโขนโรงใน มีการขับร้อง มีกระบวนรำ มีท่าเต้น และมีเพลงหน้าพาทย์ การประดิษฐ์ฉากขึ้นประกอบให้เข้ากับเหตุการณ์และสถานที่ที่สมมติไว้ในท้องเรื่อง ด้วยเหตุนี้จึงเรียกศิลปะแห่งการแสดงชิ้นนี้ว่า “โขนฉาก”

๖.โขนสด

     โขนสด เป็นการแสดงโขนสดทางกรมศิลปากรไม่จัดอยู่ในประเภทของโขน ซึ่งเป็นการแสดงที่ผสมผสานทางวัฒนธรรมที่ปรับปรุงมาจากการแสดงโขนให้เรียบง่ายขึ้น เป็นแบบชาวบ้าน ลดแบบแผนท่ารำ การแต่งกาย การขับร้อง คำพากย์และเจรจา โขนสดมีลักษณะเป๋นการแสดงที่เกิดจากประสมการแสดง ๓ ชนิด คือ โขน หนังตะลุงและลิเก โดยผู้แสดงเป็นผู้พูดเจรจาเองและไม่ต้องสวมหัวโขนคลุมหน้า

Comment

Comment:

Tweet